Genel olarak çocuk eğitiminde en onemli düstur anlama seviyesine, eğitim dilindeki tabiri ile hazır bulunuşluk derecesine göre vereceğimiz eğitimdir.  Peygamber Efendimizin SAV bir hadisi şerifi vardır. Necip Fazıl Kısakürek Allah rahmet eylesin Peygamberimizin hadislerini şiiirsel bir dille kendince ifade etmiştir. Şu dizelere çok hoşuma gider.

“Renkleri ince ince ne anlatırsın köre, Konuşun her insanla onun aklına göre”

Yani 0-2 yaş arası küçük bir çocuğa atomun temel yapı taşlarından bahsetmek ne kadar yersiz olacaksa artık soyut düşünme özelliği kazanmış veya ergenlik çağına ulaşmış çocuğumuza da miniklere özgü şarkılar ile din eğitimi vermeye çalışmak o derece abes olacaktır. Çocukluk çağı, okul çağı ve ergenlik ile birlikte büyüyen ve gelişen, çeşitli aşamalardan geçerek hayatı öğrenen ve anlamlandıran çocuklar ve gençler bilişsel olarak da, öğrenme kabiliyeti ile de pek çok aşamadan geçmekte. Anne babalara ve eğitimcilere düşen ise yaş seviyesine ve evladının hazır bulunuşluk derecesine göre gerekli eğitimi verebilmektir. Bunun için çokça okumak, araştırmak, gözlem yapmak lazım. Sizlerle şimdiye kadar ki öğretmenlik hayatımda elde ettiğim gözlemlerimi ve çeşitli yöntemlerimi naçizane paylaşarak faydalı olmayı temenni ediyorum. Bugüngenel hatları ile yaş gruplarına göre çocukların din ve değerler eğitimi algılarından ve kısa notlarımdan örnekler vermeye çalışacağım inşallah. Daha sonraki yazılarımda tek tek her yaş grubunu ayrı ayrı inceleyeceğiz inşallah.

0-7 yas arasi cocuklar genel olarak soyut olanı algilayamazlar. Cok fazla ayrintiya girmeden ancak doğru ve tatmin edici cevaplar verilmelidir. Cevaplar kısa ve net olabilir. Çocugun yaş seviyesine ve bu seviyeye gore algilama kapasitesine uygun yanitlar secilmelidir. Ne kadar meşgul olursanız olun mutlaka uygun bir cevap verilmeli veya sonra konuyu tekrar açmak üzere nokta konmalı.

2 yasina kadar olan donem taklit etme donemidir ve bu yastaki cocuklar buyuklerinden ne gorurlerse ayni sekilde taklit ederler. Ornegin evde namaz kilan bir buyuk goruyorsa cocuk da seccadenin basina gelip anne-babanin yaptiklarinin aynisini yaparak namaz kilmayi taklid eder. Sunu unutmamak gerekir ki buyuk Zatlarin hayatlarinda hep bu sekilde ornek bir anne ya da baba olmustur. Bu yaş aralığında taklide izin vermek ve katılıma davet etmek oldukça önemli. Çocuklar anne babaları, büyükleri namaz kılarken veya ibadet ederken onlarla oynamayı çok severler. Dünyayı algılama şekilleri oyun eksenli olduğu için genelde çevrenizde dolaşmaları, kadei ahirede kucağınıza oturmaları, secdelerde sırtınıza çıkmaları kaçınılmaz olacaktır. Özellikle bu yaş aralığında ve sonrasında da kesinlikle bu hareketlere kızma, bağırma tepkisi verilmemeli. Peygamberimizin torunlarına karşı tutumunu hepimiz biliriz. Bizler sırtında torunu varken başı secdeden kalkmayan çocuk eğitiminde en güzel örnek Efendimizin ümmetiyiz değil mi:)

2-5 yas arasi donem soru sorma donemidir. Guzelce dinlemeli, sorularina deger vermeli ve sabirla cevap verilmeli. Mutlaka Allah c.c’a dayandirarak cevaplar verilmeli, kacamak cevaplar verme adina yanlis yollara sapilmamalidir.

Özellikle dini hikayelerin ve Peygamber hikayelerinin en çok etkili olduğu donem bu donemdir. Guzel ahlaki degerleri baz alan ve sonunda cocukla birlikte ders cikartabileceğiniz hikayeler, masallar  anlatilabilir. Minik dualar ogretilebilir. Kisa sureler ezberletilebilir. Güzel etkinlikler ve oyunlar ile dini ve ahlaki değerler bu çağda çok güzel verilebilir. Özellikle oyunla öğretme adına burada size bir oyun tavsiyesi de ekleyim. İlerleyen yazılarımda sizlerle yaş gruplarına göre oyunlar ve etkinlikler de paylaşacağım inşallah evlatlarınızla yapabileceğiniz. Bu gün bir örnek verelim konumuz gelmişken.

Selam verme oyunu: (5-11 yaş)

Küçükken oynadığımız yağ satarım bal satarım oyununu hepimiz biliriz değil mi. Bir mendil ile daire şeklinde oturan arkadaşlarımızın arkasında koşar şarkı bitince bir kişinin arkasına bıraktığımız mendili arkadaşımız fark edince koşuşturma başlardı. Boş yere oturmayı başaran kazanır oturamayan ebe olurdu. İşte oyunumuz da aynı şekilde ilerliyor. Bir mendil ve daire şeklinde oturan arkadaşlarının arkasında şarkıyla ilerleyen ebemiz var. Şarkımız ise şu şekilde:

Müslüman kardeşine

Selamun aleykum de

Aleykum Selam sana

Bu ne güzel bir dua.

Şarkı bitince herkes arkasına bakar ve mendili bulan ebe arkadaşını yakalamaya çalışır. Yakalayınca selam verir ve ebe selamı alır almaz boş yere oturmak için yarış başlar. Döngü devam eder.

 

5-8 yas arasi donem benzetme donemidir. Zihinsel olgunlasmanin gerceklestigi bu donemde hayal durumunda olan bazi seyler somut nesnelere ya da ulasilamaz olan seylere benzetilebilir. En cok gorulen orneklerden biri Allah’i buluta benzetmek, bulutlarin uzerinde yasadigina inanmaktir. Ya da bir masalda gordugu inanilmaz bir yaratik da olabilir. Nesnelestirme donemindeki cocuk bu dusuncesini soylediginde cok dogru bir tepki vermek gerekir. Cok ayip, agzina biber surerim, tas olursun gibi yaklasimlar cocukta sogumaya veya tepkilere sebep olabilir. Buyuk tepkiler vermeden guzel ornekler ile ve guzel bir dille aciklamalar yapilabilir; Ayakkabının ayakkabıcıya, masanın marangoza benzememesi gibi. Ayrica kainattaki canlilar uzerinden benzetmeye gidildigi icin Hz. Ibrahim (a.s)’in hikayesini bu dönemde mutlaka tavsiye ediyorum. Kainattaki her sey Allah ile iliskilendirilerek hikayelestirilebilir.

7-10 yas arasi donem: Bilinclenme donemidir ve bu donemde cocuk artik Allah ile ilgili daha farkli sorular sormaya baslar. Gorunmez olabilecegini kabul edebilir.  Inanip inanmama noktasi da bu donemde kafasini kurcalamaya baslar. Allah’in varlığının bilincine varmaya baslar. Mesela birlikte bir tablo incelenebilir. O renklerin kendiliginden o tabloya dokulup o sekillere gelmedigini kabul edeceginden ve bir ressama ihtiyac duyulacagini bileceginden bu kadar guzel yaratilmis, duzenli ve sanatli kainatin da bir Yaraticisi olacagi, Akil bir Tasarimcisinin olacagi fikri kafasina yerlesir, ayrica  kendiliginden olamayacagi fikrini zihnine oturtur. Hz. İbrahimin hikayesi, kainattaki düzen ve denge, herşeyin Yaratıcıya ihtiyaç duyması, Allahın isimleri ve sıfatlarından bazıları, bu dönemde anlatabileceğimiz iman esasları.

İbadetlerde ise abdest, namaz ve oruç eğlenceli şarkılar ve uygulamalar ile keyifli bir şekilde öğretilebilir. Bu yaş aralığında namaz alışkanlığı kazandırma adına derecelendirme yöntemi kullanılabilir. Önce 1 vakit ile başlayıp alışkanlık halini alınca tedrici olarak arttırmak 10 yaşına gelindiğinde 5 vakit kılabiliyor olmayı sağlar. İmrendirme adına son dönemde sosyal medyada sıklıkla karşılaştığım çocuk seccadelerini çok beğeniyorum. Anne baba ile, arkadaşları ile kendi seccadesinde namaza durması namaz alışkanlığı kazanmada güzel bir başlangıç olabilir.

Ahlaki değerler adına da örnek şahsiyetlerin hayatları hikaye şeklinde anlatılabilir. Örneğin Abdulkadir Geylani Hazretlerinin annesine saygısı ve doğru sözlü oluşu ile hırsızlık yapan bir eşkiyanın hidayetine vesile oluşu hikayesi, Veysel Karaninin hikayesi bu dönemde ve bir dönem sonrasında da keyifle dinleyip ibret alacakları hikayeler olacaktır. İslam Tarihi şükürler olsun ki binlerce örnek şahsiyetin gıpta edilesi hayat hikayeleri ile dolu….

10-14 yas arasi Soyut dusunme/ ergenlik donemidir. Sorgulayici, reddedici, catismacidir. Arkadas cevresi, ogretmenleri onem kazanir, ayrica cok daha onemlisi  rol model alma cagi da bu cagdir. Ancak bu rol model aileden biri degil de genelde cevreden birileridir. O yuzden ozellikle bu yas araligindaki cocuklarin dogru arkadas cevresinde olmasi, dogru ve ornek alinabilir bir okul ve arkadas cevresinin olmasi cok onemlidir. Ayrica kitap okuma ve dini vecibeler noktasinda da catismalar yasanabilir. Anne-babaya dusen oncelikle sabirli ve bilincli olmaktir. Kitap oku diye diretmek yerine gorebilecegi yerlerde ilgisini cekebilecek kitaplar birakmak, evde  kitap okuma saatleri belirleyip ailecek kitap okumak daha faydali olacaktir. Dini vecibeler noktasinda da ornek olma ve odullendirme daha basarili sonuc alinmasinda etkilidir. Ozellikle bu yas araligindaki cocuklarin zihinlerinde ifade edebildikleri ya da edemedikleri, arkadas cevrelerinin de etkisiyle cok daha farkli yonlerde sorular olusacaktir. Halit Ertugrul Bey’in bazi kitaplari bu yonde cok yardimci olabilir. Dini romanlar okumaya başlamaları da yine bu donemde etkili olabilir. Ergenlik dönemi başlı başına bir dönem ve ortaokulda görev aldığım için bu dönem ile ilgili yapısal özellikleri belirtip yapmamız gerekenleri ayrı bir yazıma bırakıyorum.

Çocuk hangi yasta ve seviyede olursa olsun  yetisme noktasinda en basta anne ve babanin, öğretmenlerin yasayis tarzi ve en önemli rolü oynuyor. Bu da en basta anne-babanin ve öğretmenlerin kendisini en iyi sekilde yetistirmesi ve rol model olmasi anlamina gelir.

Sevgili Lavanta Blog okurları, değinmemizi istediğiniz konuları,sorularınızı bize mail adresimizden veya yorum bırakarak ulaştırabilirsiniz. Çok seviniriz.

Bundan sonraki yazımdan itibaren yukarıda bahsettiğimiz her dönemi tek tek ayrı ayrı ele alıp inceleyeğiz, o yaşa uygun yöntemler, cevaplar, oyunlar paylaşacağız inşallah. Din ve değerler eğitimi adına yeni yazılarda görüşmek üzere. Sevgi ve muhabbetlerimle…

Paylaş
Önceki İçerikHamilelikte Beslenme
Sonraki İçerikSivilce ve Cilt Lekelerine Özel Ev Yapımı Doğal Maskeler
Merhaba Ben Sevde. 32 Yaşındayım. İzmirliyim. İlahiyat Fakültesi mezunuyum 'Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi', 'Din ve Değerler Eğitimi' öğretmeni olarak 10 yıl gorev aldim. Öğrenci kalmaktan vazgeçemeyip tekrar okula dondum ve Din Psikolojisi alanında yüksek lisans eğitimime devam ediyorum.Öğrenmeyi, yazmayı, okumayı, sanatın her dalını, fotoğraf çekmeyi, yeni kültürler tanımayı seviyorum.Ala Dergide 2 yıl kendi alanımda yazılar kaleme aldım. Narcicegi adlı bir blogum vardı ve tüm eski yazılarımı Lavanta Bloga taşıdım. Lavanta Blog'da daha çok din ve değerler eğitimi alanında ve ilgi alanlarıma dair yazılar paylaşacağım. Lavanta Blog bir hayalin gerçeğe dönüşmesi ve atıcağımız güzel adımların ilk basamağı olacak inşallah. Sevgilerimle.

Cevap ver

Please enter your comment!
Please enter your name here